Kracht door waakzaamheid

Nu, na de aanslag in Brussel, is het veiligheidsbewustzijn van de Europese bevolking groter dan ooit. Net als na de aanslag in Parijs, verkeren we in een staat van onrust en onzekerheid. Is Nederland het volgende land dat doelwit is van terroristen? De beelden, verhalen van persoonlijke drama’s en angst leggen Europa opnieuw lam. Wat te doen?  Welke invloed heeft dit op onze risicoperceptie? Is dit gevoel blijvend?

Wij leven in een maatschappij waar ruimte is voor twee uitersten in risicoperceptie. De een zegt geen enkel risico te zien en is ook niet van plan om daar, ondanks alle aanslagen in de wereld, iets aan te veranderen. Hij of zij leeft zonder te willen denken aan de ellende die terreur kan veroorzaken. De ander leeft in de realiteit dat onze wijze van leven ernstig bedreigd en de maatschappij ontwricht wordt door excessief geweld. Dat geeft ook onze Minister President Rutte aan in zijn eerste reactie na de aanslag in Brussel.  De harde realiteit is dat in Brussel, Ankara, Istanbul en Parijs aanslagen plaatsvonden die ook in Amsterdam, Rotterdam of Groningen kunnen gebeuren. De aanslag in Brussel heeft als direct gevolg dat bij veel Nederlanders het risico op een aanslag onacceptabel is en het veiligheidsbewustzijnsniveau daardoor is gestegen. Dit laatste betekent niets anders dan daar waar wij ons normaliter veilig waanden, we dat nu niet meer vanzelfsprekend vinden.

Ook in Nederland moeten we rekening houden met een dergelijke aanslag.

Het NCTV spreekt de woorden uit dat het niet langer de vraag is óf er een aanslag gaat plaatsvinden, maar waar en wanneer?  Het dreigingsniveaus is substantieel en het enige wat nodig is om dit dreigingsniveau op te hogen is feitelijke informatie dat die aanslag daadwerkelijk gaat plaatsvinden. Deze onzekerheid doet iets met een bevolking. Zeker zo snel na de vreselijke gebeurtenissen. Is het nu de tijd om direct acute maatregelen te nemen? Ik neem daarin stelling en zeg ‘nee’. Dit is hét moment om prioriteit te leggen bij het creëren van bewustwording als bodem voor de noodzakelijke maatregelen. Daarmee creëer je draagvlak voor maatregelen die invloed hebben op ons dagelijkse leven. Denk dan bijvoorbeeld aan nog meer schending van privacy.

Safe haven?
Nederland is een land waar we ons veilig moeten voelen, met een overheid die al decennia lang waakt voor onze veiligheid. De nieuwe realiteit is dat diezelfde overheid ons niet 100% kan beschermen tegen deze vormen van extreem geweld die zich normaliter manifesteren in oorlogsgebieden. Hoe gaan we hier nu mee om? Een getrapte verantwoordelijkheid zou een stap in de goede richting kunnen zijn:
1. de overheid neemt noodzakelijke maatregelen op het gebied van voorlichting, inlichtingen, opsporing en repressief optreden.
2. organisatoren van evenementen, horeca en overige kwetsbare locaties worden deels verantwoordelijk gemaakt voor het treffen van maatregelen die zich specifiek op terrorisme richten. Het hoeft hier overigens niet direct te gaan over ingrijpende en kostbare maatregelen met veel effect op bezoekers. Doel is om gasten duidelijk te maken dat veiligheid zeer serieus genomen wordt en nu een verbeterde ‘guest experience’ kan ervaren.
3. Burgers meer informeren moeten over de wijze waarop het veiligheidsbewustzijn op een acceptabel niveau kan blijven. Burgers niet langer achterover zitten en afwachten hoe de overheid dit varkentje gaat wassen.
Ik heb overigens alle vertrouwen in onze inlichtingen- en opsporingsdiensten. Zij doen alles wat binnen hun macht ligt om horrorscenario’s te voorkomen. Helaas is de realiteit dat we dus niet voortdurend de noodzakelijke bescherming kunnen krijgen. Ook een extra surveillance van de politie die stuit op een terrorist kan zeer beperkt weerstand bieden. Logisch. Zij kunnen in situaties komen waar ‘normaal’ militairen mee dealen. Militairen die significant andere selectiecriteria en trainingsstimulans hebben. Zij werken altijd in het hoogste geweldsspectrum. De realiteit is hard, dat mogen we niet ontkennen.

Natuurlijk zijn er mensen die zeggen dat dit ingeven is door angst, onzekerheid en dit precies is wat de terroristen willen. Daar ben ik het niet mee eens. Als we een presentatie houden, bereiden we ons toch ook goed voor? Niet omdat je bang bent, maar omdat je optimaal wilt presteren. Terroristen zoeken zwakke elementen om hun geweld op toe te passen. Wanneer de grote meerderheid van de bevolking zich in een bepaalde mate bezighoudt met het beheersen van dit risico, kunnen de gevolgen mogelijk beperkt blijven. Zelfs dan is 100% bescherming niet te garanderen.  Ik respecteer iedereen zijn mening, ook van diegenen die zeggen dat zij nooit ‘fulltime’ met risico’s bezig willen zijn. Hoe kijken zij dan naar mensen die dat wel doen en op hun beurt hen wèl beschermen?

Voorbereid zijn heeft niets met angst te maken.

De nieuwe realiteit is daar en we zullen niet zwichten voor dit geweld dat onze rechtsorde dreigt aan te tasten. Als bevolking moeten we de gelederen sluiten en verantwoordelijkheid nemen in de keten van veiligheid. Blijf verdachte situaties melden aan de politie zodat professionals een inschatting kunnen maken of zij op moeten treden.  Deze meldingen kunnen cruciaal zijn. Wat zou zoiets als een ‘onderbuikgevoel’ van de taxichauffeur in Brussel die de terroristen naar het vliegveld vervoerde, voorkomen kunnen hebben als hij een melding zou maken….. Dan zou er in ieder geval een kans ontstaan voor  pro-actief handelen. Laten we leren van het vreselijke drama in de Europese hoofdstad en alle voorgaande aanslagen en daar waar het kan onze burgerplicht vervullen.

Om antwoord te geven op de vragen in de openingsalinea: Wat te doen? Samen verantwoordelijkheid nemen in de veiligheidsketen. Wat doet dit met onze risicoperceptie? Die neemt toe, maar daalt na een tijd weer tot een voor deze tijd onacceptabel niveau. Is dit gevoel blijvend? De angst en onzekerheid niet. De dreiging daarentegen zal voorlopig onveranderd blijven. Maar ook daar kunnen en zullen we mee omgaan zonder dat wij ons hele leven hoeven aan te passen.