Voor het donker thuis zijn’, ‘niet buiten de wijk spelen’, ‘altijd sámen naar huis fietsen’, ‘niet met vreemde mensen praten’ en ‘nooit zo maar naar binnen gaan bij iemand, ook al ken je diegene’: zo maar een paar adviezen die veel ouders hun kroost geven. Zeer terecht. En zijn talloze incidenten uit het verleden te bedenken, waar het mis ging als deze adviezen of regels in de wind werden geslagen of wanneer dit bewustzijn níet aan kids werd meegegeven.

Grote boze digitale wereld
Maar dan. Als kinderen ‘veilig en gezellig’ thuis op de bank zitten en de grote boze buitenwereld in de vorm van onbetrouwbare mensen ver weg lijkt. Ouders kijken nu vaak tegen de achterkant van een Ipad of telefoon aan. Lijfelijk zijn de kinderen er wel, maar zij bevinden zich ‘in’ hun scherm, in een grote ‘boze’ digitale wereld. Waar zij naast vrienden ook onbekenden tegenkomen. Ik spreek uit ervaring. Regelmatig zie ik bij mijn jongens posts van Instagram, Facebook, Snapchat of Youtube langskomen. De jongste beleeft daarnaast heel wat avonturen op Minecraft of op de PS4. Heel veel (jonge) mensen bezoeken zeer regelmatige een digitaal platform. Het is een essentieel onderdeel geworden van hun en ons leven. En dus iets waar we ons bewust van moeten zijn, en waar we de consequenties van moeten weten.

Digitale footprint
Het actieve gebruik van de hiervoor genoemde en andere media, geeft elk individu een zogenaamde digitale footprint. Wat betekent dat nu? Mijn puberzoon heeft veel volgers op Youtube, Instagram en Facebook. Hij zit op de middelbare school en is hierin geen uitzondering op zijn klasgenoten. Whatsapp-groepen met 25 kinderen, blijken soms in 10 minuten 700 berichten te versturen. De hoeveelheid informatie die gedeeld wordt op het internet is enorm: foto’s, video’s en comments. Dit spoor van posts en reacties, noemt men een digitale footprint. Wát delen zij met hun ‘vrienden’?  Welk spoor wil je dat er van jou blijft bestaan? Hoe maken wij als ouderen jongeren bewust van de risico’s? En dan zonder het verliezen van connectie omdat onze percepties mijlen ver uit elkaar liggen? Er zijn ouders die zich niet (willen) verdiepen in de diverse platforms. Is het dan wel mogelijk om je kind advies te geven?

Cyberpesten
Enkele jaren geleden kwam er (meer) (internationale) aandacht voor cyberpesten. De enorme impact op slachtoffers werd breed uitgemeten om bewustwording te creëren. Ondanks alle geregisseerde campagnes komt het nog steeds voor. Ruim 14 procent van de jongeren tussen 13 en 25 jaar die via internet gepest werden, maakte vorig jaar melding van bij de politie of een andere instantie. Bijna 4 procent van hen deed daadwerkelijk aangifte van cyberpesten. Er is gelukkig een luisterend oor ontstaan voor deze groep slachtoffers. Maar hoe kunnen we het verschijnsel voorkomen? Geen gebruik meer maken van social media? Wellicht kan het ellende besparen, maar in principe is het niet uitvoerbaar daar jongeren toch die behoefte hebben om deel te nemen aan een digitale community en zij geen buitenbeentje willen zijn. Conclusie? Net als bij buitenspelen een aantal basisregels vaststellen.

Hét advies dat veel ouders hun kinderen geven is dat hét account op afgeschermd of privé moet staan. Alleen je ‘vrienden’ kunnen alles lezen of zien. Dat is echter te beperkt. Met vrienden deel je meer dan met vreemden, maar wat zíjn vrienden? Dat kan ook zomaar de buurjongen zijn waar je kind een keer mee heeft gevoetbald. Is diegene iemand waarmee je vertrouwelijke info kunt delen?

Ruim 11 procent van de jongeren tussen de 15 en 18 jaar werd vorig jaar geconfronteerd met cyberpesten. In ruim 62% van de gevallen kent het slachtoffer de dader(s), bevinden deze zich zelfs binnen die vriendengroep en hebben ze dus toegang tot het keurig afgeschermde account van het slachtoffer. Nummer één van de meest voorkomende vormen van cyberpesten is laster: bijvoorbeeld het plaatsen van kwetsende teksten op internetfora of profielsites, of het verspreiden van foto’s, filmpjes of roddel via het web. Stalking, bedreiging en chantage komt ook zeer regelmatig voor.

Informatie openbaar ondanks privé-status
Ook in de gevallen van identiteitsdiefstal of foto’s die op sites terechtkomen die kinderporno bevatten blijkt dat er vaak sprake was van een “gesloten” profiel. Hoe kan dit dan? Zo ingewikkeld is dit niet. Wanneer in de ‘vriendengroep’ mensen een open profiel hanteren, kan de dader van cybercrime toch die afgeschermde foto’s of posts zien wanneer deze mensen door jou gekoppeld, of in cybertaal getagd, worden aan de post. Het account is privé, echter de tag maakt de post alsnog ‘openbaar’. Simpel gezegd: privé op social media is een illusie van veiligheid. Willekeurige personen zijn in staat om complete netwerken te ontrafelen rondom de eigenaar van een “gesloten” profiel en zo aan een significante hoeveelheid informatie te komen.

Binnen 1 minuut wereldnieuws
Moet je kinderen verbieden om een foto te plaatsen vanwege angst dat het kind op een pornosite beland? Ik snap de angst, maar helaas is de realiteit dat die sites gevuld worden met foto’s van kinderen die gewoon op het strand spelen of pretparken en dierentuinen bezoeken. Ik hanteer het volgende principe:
wat je plaatst op internet, komt morgen in het 20.00 uur journaal met naam en toenaam. Iedereen weet dan wat jij hebt gedaan of hebt gezegd. Iedereen!  Ieder woord, iedere foto, kan binnen 1 minuut wereldnieuws zijn. Ik adviseer de kinderen over de woordkeuze, de aard van de foto, de gangbare normen en waarden die wij verwachten van onze kinderen wanneer zij op straat zijn. Dit moet vijf keer zo zwaar tellen op het internet want die footprint verdwijnt nooit. Probeer hen te leren wanneer iets grappig is of beledigend en dat negatief gedrag gevolgen heeft. Niet alleen direct na het posten, maar ook jaren daarna!

Besef
Daders van bedreigingen en beledigingen voelen zich anoniem achter hun scherm. Kinderen voelen net zo anoniem en veilig binnen hun digitale vriendenkring wanneer zij zich niet realiseren dat privé niet privé is. Zie social media als een platform waar iedereen ziet wat je doet. Wanneer het besef komt dat de digitale footprint nooit meer van internet verdwijnt, begrijpen ze dat op basis van gedrag uit het verleden in het heden een mening over een persoon gevormd wordt.