Risicomanagement op individueel niveau, binnen een privésetting. Iedere nieuwe dag lijkt het onvermijdelijker om er zelf ‘aan te doen’. Tenminste als je je (kwaliteit van) leven en dat van je gezinsleden serieus neemt. Het dramatische nieuws van vorige week illustreert dat maar weer eens. Op een donderdagavond staan duizenden mensen te kijken naar het schitterende vuurwerk ter ere van de Franse nationale feestdag ‘Quatorze Juillet’. Een grote gebeurtenis toen, en een impactvolle gebeurtenis nu. 84 mensen overlijden en meer dan 200 mensen raken gewond. Wat een vreselijk drama voor de direct betrokkenen en eigenlijk heel Frankrijk, Europa en de wereld.

Vrijdagochtend lees ik al mijn berichten en notificaties. “Aanslag in Frankrijk, dodental op 53.” Smsjes die ik krijg: Alles goed met jullie? Yo, kerel je zit nu toch niet in Nice? Laat even wat weten of alles goed gaat met jullie? Zo maar een paar reacties. Ik maak mijn vrouw wakker en vraag: “Waar is papa?” Ze is meteen alert en reageert: “Een aanslag?” Haar vader woont daar en dan komt het ineens dichtbij. Gelukkig is de ellende hem bespaard gebleven. De afgelopen 5 jaar zijn wij in de zomer periode altijd in Frankrijk te vinden en vieren wij de nationale feestdag vrolijk mee. Dit jaar zou niet veel anders zijn. Maar in april hadden mijn vrouw en ik een gesprek over onze vakantiebestemming en vroegen we ons af of we wel naar onze vaste plek zouden moeten gaan. De dreiging op de Côte d’Azur was er al en zou in de zomerperiode toenemen. Vanuit mijn professie ben ik gewend om dreiging te ervaren. Maar nu zou mijn gezin daar ook onderdeel van zijn. Wat zullen we doen?

Controleren en beheersen
Mooi om te zien hoe risicomanagement dan een rol gaat spelen. De kans om betrokken te raken bij een aanslag is kleiner dan een auto-ongeval. De kans om bij een aanslag (dodelijk) gewond te raken nog veel kleiner. We rijden iedere dag op de A2: ook een wildwesten. “Maar dat is puur noodzakelijk”, zegt mijn vrouw. Daarnaast is dat risico verder beperkt door aanvullende rijopleidingen en een veilig voertuig. “Maar we kunnen gewoon kiezen waar we naar toe willen op vakantie, toch?” Ik twijfel. Moet ik nu toegeven aan een gevoel van onveiligheid? Dit is precies wat ‘ze’ willen hoor ik velen zeggen. Is het risico echt onacceptabel groot? Mijn werk is om een onveilige situatie dusdanig te manipuleren door maatregelen te treffen, zodat het restrisico acceptabel wordt. Maar kan ik onder die omstandigheden die situatie überhaupt controleren? Zou ik mijn gevoel negeren? Dan zou ik tegen alle principes handelen waarvoor ik ooit ben opgeleid. Hetzelfde gevoel of inzicht heeft mij regelmatig geholpen om door het oog van de naald te kruipen. Het voelt gewoon niet prettig dat ik mijn kinderen in zo’n situatie kan brengen. Ik besluit mijn gevoel te volgen. Ja, de kans is klein maar de impact wanneer zo’n horror scenario zich voltrekt is onacceptabel groot. Dan doen we het dus niet. We besluiten naar een ander land te gaan, een minder toeristisch gebied waarvan wij het gevoel meer controle en overzicht te hebben. Is daarmee de kans op ellende 0% ? Zeker niet!

Veiligheid controleren en beheersen is als een tweede natuur voor mij maar ben ik op vakantie dezelfde professional als thuis? Misschien nog belangrijker wil ik dat wel zijn? Nee dus.

Prioriteren: kans versus impact
Op 15 juli 2016 om 08.30 uur zit ik aan de desk voor een live uitzending van het RTL nieuws. `Wat denkt u van deze beelden?`, vraag nieuwslezer Ronald Koopman. Het eerste dat mij opviel dat de dader in de vrachtauto 2 km lang kon doorrijden voordat hij gestopt werd. Men ( Overheid ) was op de hoogte van dit exacte scenario maar waarom is hier geen maatregel tegen genomen? De volgende vraag is: `Kan je dit voorkomen?” Ik ben daar zeer stellig in. De omvang had beperkt kunnen worden, geheel uitsluiten kan onder de huidige risicoperceptie van de bevolking nooit. Ik bedoel hiermee dat je bijvoorbeeld niet zomaar met een bomvest een vliegtuig inwandelt, die veiligheidsmaatregelen accepteren we inmiddels volledig en daar voelen we ons prettig bij.

In Nice hadden simpele maatregelen kunnen voorkomen dat dit voertuig het gebied in kon rijden en maar liefst 2 km de weg kon vervolgen. De kans dat zoiets gebeurt is klein, maar de impact is enorm. Waar heeft de overheid maatregelen op afgestemd: op de grootte van de kans of de impact? Helaas denk ik dit antwoord te weten. Bijna iedereen geeft prioriteit aan de kansberekening. Het kost minimale moeite om simpele barrières te plaatsen (Ja, die houden ook een vrachtauto tegen) maar hoe komt het nu dat dit niet is gedaan? Is het mogelijk onacceptabel geweest voor de lokale bevolking om 24 uur van te voren niet over de boulevard te kunnen rijden? Zou de horeca daar last van hebben gehad? Vinden we dat te ver gaan? Een grote groep mensen is immers van mening dat wij ons laten leiden door terreur omdat er maatregelen genomen moeten worden en onze vrijheid daarmee beperkt wordt . Ik ben van mening dat wij juist onze vrijheid kunnen behouden door de juiste maatregelen te nemen.

Lone wolf
Een andere vraag die dhr. Koopman mij stelde is: “Is dit een eenmansactie?” Ik antwoordde die vraag met “nee”, gebaseerd op kennis, ervaring en de tot dan toe bekende feiten. Ervaring leert dat dergelijke omvangrijke misdrijven nooit geheel alleen gepleegd worden. Ook de zogenaamde “lone wolf” krijgt hulp. Denk maar aan de aanschaf van wapens of indoctrinatie. Er werd gesuggereerd dat de dader niet geradicaliseerd was en een onder zware psychische druk zou leven. Zou dit een wanhopig man zijn geweest die dit in een soort opwelling heeft gedaan. Mijn eerste reactie is dat wanneer je dit kan bereiken in een opwelling je er niet aan moet denken wanneer je het zou voorbereiden. Dus mijn reactie hierop is dat bij dergelijke aanslagen een keten aan vaste handelingen plaatsvindt. deze keten is bekend inclusief de daderhandelingen die bij iedere fase horen.

Een kritische volger veroordeelde mijn uitspraken omdat ze niet onderbouwd waren en verweet me dat ik angst zaaide. Hij gaf aan dat deze dader alles alleen zou kunnen hebben gedaan net als dat Breivik ( Noorwegen 2011), van de Vlist ( Alphen aan de Rijn) en Tates (Koninginnedag 2009) dat deden. Daarnaast is hij van mening dat een blog lezen niet betekent. dat je tot een organisatie hoort. Deze drie personen lijken inderdaad alles alleen gedaan te hebben, waarbij de eerste twee afhankelijk waren van wapens.

´Horen´ bij IS
Bij de aanslag in Nice, praten we over het bewust doden dan wel verwonden van willekeurige mensen vanuit enig overtuiging. Totaal ander verhaal. Gezien de omstandigheden, de mate van voorbereiding en de aanschaf van illegalen wapens blijkt dat deze dader hulp heeft gehad.
Wanneer hoor je nu bij een organisatie dan? Wanneer de overtuiging gelijk is aan elkaar en als je openstaat voor de opvattingen van een organisatie. Onze volger zei: ”Zelfs als IS de aanslag opeist hoeft hij niet bij de organisatie te horen.” De feiten zijn dat IS heeft aangezet tot het plegen van aanslagen op dergelijke wijze, zij sympathisanten hebben over de gehele wereld en wanneer je de handeling feitelijk uitvoert, je behoort tot die organisatie. Zonder ooit iemand van IS ontmoet te hebben of een vlag of videoboodschap achterlaat. Dat maakt deze vorm van terrorisme juist zo moeilijk te bestrijden. De vijand kan iedereen zijn en heeft geen gezicht.

Weloverwogen keuze
Gelukkig bestaan er verschillende meningen en zullen we naar elkaar moeten luisteren om elkaar te begrijpen en van elkaar te leren. Wat voor de een geen enkel risico is, is voor de ander onacceptabel. Dagelijks springen duizenden mensen ‘just for fun’ uit een vliegtuig, miljoenen zullen dat nooit doen. We moeten ons niet laten leiden door angst maar door een weloverwogen keuze. Ook al is het kans klein, wanneer de impact onacceptabel is, moet je de afweging maken welk van de twee de hoogste prioriteit krijgt.

Het leven verandert langzaam en nieuwe elementen zorgen ervoor dat onze vrije keuze niet langer meer vanzelfsprekend veilig is. Burgers, ondernemers en overheid zijn de gehele veiligheidsketen. Ieder heeft daar een rol in. Nu is het zaak om die rollen juist te definiëren en onze vrijheden daarmee te beschermen.