Dagelijks proberen duizenden mensen de oversteek vanuit Turkije naar het Europese vasteland te maken. Onder ‘de hoede’ van louche mensensmokkelaars starten zij een gevaarlijke overtocht. Regelmatig zien zij een wisse dood tegemoet. Voor oorlogsvluchtelingen is de vraag ‘waarom nemen ze dit risico?’ niet relevant. Het is kiezen tussen twee kwaden. Maar een ander verhaal is het als we praten over de zogenaamde gelukzoekers. Een groot percentage van de vluchtelingen zou geen geldige reden hebben om een asielaanvraag te doen. Zij kiezen er bewust voor een risico te nemen, waarvan de gevolgen -gezien hun goede situatie- desastreus zijn.

Gelila
Op 16 juni 2016 om 19.30 uur werd op het Nederlandse fregat Zr. MS. Van Amstel een meisje geboren: Gelila, “from the ocean”. Haar geboorteplaats zal iets zijn van 36°38’11N 014°37’45E . De pasgeboren baby en moeder zijn ‘gevlucht’ uit Eritrea en werden afgezet op het Italiaanse Sicilië. Eritrea is niet aangemerkt als conflictgebied, dus moeder en dochter worden niet gezien als oorlogsvluchteling, maar als gelukszoekers. De kans is groot dat zij teruggestuurd worden, in plaats van dat zij asiel krijgen. Een grote groep mensen vindt dat hulp moet worden gegeven aan mensen die dat nodig hebben. Niet aan hen die ´slechts´ hun leven willen beteren. Anderen zeggen dat mensen echt niet zomaar de grote risico’s van het vluchten nemen. Het is nogal wat om je huis en haard, je (sociale) leven achter je te laten. Als er onvoldoende werk en dus geld is om je gezin te voeden, zou je dan zelf ook niet de koffers pakken. Een morele discussie waar gevoelens vaak haaks op elkaar staan.

Kansberekening
Binnen de ‘wetten’ van risicomanagement geldt dat je beter risico’s kunt adressen op het moment dat zij nog geen probleem vormen, zich dus nog niet manifesteren. Wat zijn de zichtbare en voorspelbare risico’s? De mensensmokkelaars zijn onbetrouwbaar, hebben winstoogmerken en geven prioriteit aan inkomsten. Niet aan mensenlevens en goede omstandigheden. De overtocht is levensgevaarlijk. Genoeg voorbeelden van mensen die verdrinken, boten die de overkant niet halen. Gelukzoekers hebben een minimale kans om geaccepteerd te worden in het toevluchtsoord. Kortgezegd: de kans op succes is minimaal. Maar de kans is kennelijk groot genoeg om wel grote risico’s te nemen, mede gezien het geboortekaartje van Gelila vanaf een NL fregat. Zeer waarschijnlijk berust de beslissing om het geluk elders te zoeken niet geheel op de realiteit, zijn de smokkelaars niet eerlijk over de gevaren, blijken de landen helemaal niet zo’n soepel toegangsbeleid te hebben als verwacht. En mocht je wel worden opgevangen in Europa, dan blijkt de ´nieuwe´ wereld ook tegen te vallen. Dus onterechte aannames en verspreide leugens zouden wel eens aan de basis kunnen liggen van persoonlijke drama’s. Een kansberekening op persoonlijk niveau, op basis van wat er is en kan zijn, is blijkbaar niet doorslaggevend als het gaat om dit onderwerp. ´Iets´ van doodsangst, kwaliteit van leven, verwachting, hoop en geloof is leidend in dezen.

Populaire ‘maatregel’: de Staatsloterij
Je eigen referentiekader, opgedane ervaring en verkregen inzichten, ontwikkeling, informatie, andere mensen, aannames en gevoel van noodzaak beïnvloeden mensen voortdurend. Op basis daarvan worden risico’s geaccepteerd of kiest men ervoor om weerstand te bieden. Natuurlijk versterkt de kans op een positief resultaat het gevoel om er iets mee te doen. Bizar eigenlijk dat we met miljoenen (zowel qua aantal mensen als hoeveelheid euro’s) structureel investeren in een droom die de Staatsloterij verkoopt. Er is zo’n kleine kans op succes! Wanneer de investering een negatief effect moet beperken, worden we ineens kritisch en stellen we een nut- en noodzaakvraag. Daar lopen we dagelijks tegenaan binnen het risicomanagementspectrum. Denk hierbij aan bijvoorbeeld veiligheidsmaatregelen. Het argument om maatregelen niet te nemen klinkt als volgt: “Nee doen we niet, de kans is zo klein!”

Onvermijdelijke acceptatie risico’s
Wanneer de mens móet maakt hij soms ook gedwongen keuzes. Bij drama’s op het nieuws, hoor je vaak de ongenuanceerde uitspraak dat mensen zelf kiezen voor bepaalde risico’s. Is dat reëel? Een militair kiest er niet voor om gedood te worden, maar kiest voor een beroep en neemt daar bij de risico’s ‘voor lief’. Mensen met een e-mailadres, kiezen er niet voor om opgelicht te worden via een ‘phising mail’. Vluchtelingen kiezen niet voor een verdrinkingsdood, maar willen een veilig leven. Heftige keuzes worden vaak genomen op basis van onjuistheden of verkeerde aannames. Het is aannemelijk dat een stevige lokale ontmoedigingscampagne, waarin de risico´s én de kans dat deze risico´s zich manifesteren worden belicht, best wel eens wat vruchten kan afwerpen. ( sommige landen doen dit reeds) Dat loopt echter weer weerstand op bij delen van onze bevolking met sympathie voor vluchtelingen. Nogmaals de opmerking dat onze visie is risico’s te adresseren op het moment dat zij nog geen daadwerkelijk probleem zijn, lijkt me een gepaste afsluiting.