Ze is wie ze is! Met die woorden eindigde een discussie op televisie waar Ebru Umar het ‘leidend voorwerp’ was. Wat staat haar te wachten bij terugkeer in Nederland? Ze is angstig om terug te keren naar haar woning in Amsterdam vanwege de ‘gerichte zoektocht’ naar haar persoon. In deze bijdrage van mijn kant wil ik dieper ingaan op twee kanten van dit verhaal. En op de vraag hoe het leven eruit ziet van een bedreigde persoon die door de overheid persoonsbeveiliging krijgt toegewezen? Zeker is dat dit geen makkelijke tijd voor haar zal zijn. Ziet u zichzelf, zoals op de foto, zo naar de supermarkt lopen?

Deze blog gaat enerzijds over haar gedrag in deze zaak en anderzijds over de ingrijpende consequenties.

Onbewust van macht Twitter?
Ebru besloot haar mening te delen op het internationale platform Twitter. Zij geeft aan dat het de bedoeling was om de Nederlandse geïnteresseerde te bereiken, maar niet om iemand uit een ander land te beledigen. Tijdens het posten van de tweets zou Turkije het laatste zijn waar zij op dat moment aan dacht. Dit klinkt bijna als ontkenning van schuld. Het valt te betwijfelen of de rechter dit in een later stadium gaat accepteren als uitleg. Zou Ebru zich niet bewust zijn van de kracht van een medium als Twitter en het internationale bereik daarvan?
Haar handelen wordt aangemerkt als een overtreding van de Turkse wetgeving. Het beledigen van de president is verboden. Deze Turkse president kiest ervoor om het gedrag niet te accepteren en toont zijn spierballen in deze Europese politieke machtsstrijd. Hij heeft Ebru derhalve een uitreisverbod opgelegd. Daarnaast kan zij uitkijken naar een rechtszaak om haar veroordeeld te krijgen voor overtreding van het strafbare feit.

Enige tijd geleden ‘beledigde’ een Nederlander een berg in Maleisië door daar een foto te maken van zijn achterste. Volgens hem een leuk geintje, maar daar dacht de lokale politie anders over. Daar blijkt direct een verschil in wat wel en niet getolereerd wordt binnen verschillende culturen en samenlevingen. In Duitsland kunnen we op sommige plekken plankgas over de snelweg terwijl dit in Nederland direct staat voor het ontnemen van de rijbevoegdheid. In Turkije mag je dus de president niet beledigen.
Ook in Nederland is ‘majesteitsschennis’ een strafbaar feit. Voor het opzettelijk beledigen van de Koning kan je 5 jaar op water en brood gezet worden. Deze wet stamt uit het jaar 1881, toch werd er in 2007 nog iemand veroordeeld voor een majesteitsschennis. Deze persoon kreeg een geldboete van € 400,00 omdat hij toenmalig Koningin Beatrix een dame van lichte zeden noemde, maar dan minder diplomatiek omschreven.

Afwijkende regels
Ebru blijft met haar actie binnen de kaders van de Nederlandse wetgeving, maar de grond onder haar voeten is niet Nederlands en dus is is het Nederlandse recht niet van toepassing. In ieder land kunnen regels gelden die afwijken van de norm in het eigen land. Dagelijks hebben duizenden bedrijven te maken met zowel lokale- als internationale wetgeving. Vaak worden er functionarissen aangesteld die die scherp toezicht houden op naleving van die regels. De discussie loopt nu dat zij Ebru haar zaak geen goed doet, door haar kritische berichtgeving te continueren. Die mening deel ik, maar zoals ik in het gesprek bij van Liempt live aangaf (uitzending van 3 mei jl.) is zij is wie zij is en moet zij doen wat zij denkt dat goed is. De uitspraak van de rechter bepaalt of zij hierin de juiste keuzes heeft gemaakt.

Vrijheid van meningsuiting
En dan nu de gevolgen van het gedrag. Ebru is een journaliste met een scherpe tong. Zij gaat geen enkele discussie uit de weg en laat zich al meer dan 10 jaar niet leiden door angst die voortkomt uit bedreigingen. De vrijheid van meningsuiting is opgenomen in de grondwet van Nederland. De totstandkoming van deze wet is keihard bevochten en zorgt nu voor een vrij leven binnen de langzaam vervagende grenzen. Weinig landen kennen de vrijheden die wij kennen en de daarbij behorende ‘soepele’ wetgeving.

De zaak van Ebru is een high profile case is met een grote politieke impact. Daarom kan de overheid niet anders doen dan een gedegen risicoprofiel opmaken waaruit ‘ernst’ en ‘waarschijnlijkheid’ van deze dreiging geconcludeerd kan worden. En die uitkomst bepaalt vervolgens welke veiligheidsmaatregelen van toepassing zijn. Je zou kunnen zeggen dat Ebru nu in de impactfase zit: de bedreigde heeft moeite om te bevatten wat er nu feitelijk gaande is, angsten en onzekerheden nemen toe, gevoel van gemoedsrust is volledig weg. Sommige mensen in deze situatie zullen direct alle maatregelen accepteren (dit is wat zij aangaf tijdens een interview). Anderen zullen weerstaand bieden en zoveel mogelijk controle willen houden over welke maatregelen nu feitelijk geïmplementeerd gaan worden. Deze laatste houding geniet de voorkeur met het oog op het voorkomen van eventuele negatieve psychologische effecten die in een later stadium kunnen ontstaan. Na de impactfase komt de bedreigde in een consolidatiefase. In deze fase worden de beperking van de bewegingsvrijheid en de inbreuk op de privacy, door de maatregelen, inzichtelijk. Het is namelijk zo dat alle (en dan ik bedoel ik ook echt álle) bewegingen buiten de woning doorgegeven moeten worden in verband met de persoonsbeveiligers. Deze functionarissen moeten voorbereidingen treffen. ‘Even’ snel boodschappen halen is er niet meer bij.

Grote impact
In enkele gevallen vindt het transport van de bedreigde persoon plaats in een voertuig van de beveiligende eenheid. De beveiligers zijn een nieuw element in je privé leven. Trouwerijen, begrafenissen, romantische diners in een restaurant of op vakantie: ze zijn er altijd bij.  Dat heeft grote consequenties voor de privé- en zakelijke omgeving. De impact van deze maatregel is enorm groot. Dit kan ook weer verschillende reacties oproepen bij de bedreigden. 1. Men weet de negatieve effecten te verdragen en ziet beveiliging als een middel om kracht bij te zetten en 2. bedreigden krijgen geen gemoedsrust vanwege de aanhoudende bedreigingen en kunnen de maatregelen niet verdragen. Zij nemen vaak afstand van een bepaalde functie en leven vervolgens een tijdje in de luwte. In de afbouwende fase van beveiligingsmaatregelen, zal de bedreigde weer moeten wennen aan het feit dat zij zelf opnieuw verantwoordelijk zijn voor veiligheid. Dit betekent voor sommigen dat zij na bijvoorbeeld 4 jaar weer zelf een auto besturen. Of tijdens het oversteken zelf moeten kijken naar het verkeer waar voorheen blind vertrouwen werd gegeven aan de beveiliger die de route bepaalde. Deze afhankelijkheid is een zorg.  Daarom zullen professionele beveiligingsteams altijd proportionele maatregelen nemen om de bedreigde zoveel mogelijk een bepaalde mate van controle te geven over de eigen situatie.

Gemoedsrust
Ik heb van heel dichtbij ervaren wat de uitwerking van veiligheidsmaatregelen is op privépersonen. Ik hoop dat Ebru de gemoedsrust kan vinden en houden. Om zo controle te houden over haar situatie en met zo min mogelijk maatregelen toch haar werk kan blijven doen. Zolang zij binnen de kaders van de wet blijft, ben ik van mening dat onze overheid haar burgers moet beschermen als hun grondrecht worden aangetast. Oftewel, hulp bieden aan hen die dat nodig hebben. Ondanks dat iedereen zijn recht op de vrijheid van meningsuiting anders interpreteert en handhaaft, is het een groot goed. En moeten we deze vrijheid beschermen, hoe dan ook.  Is of wordt de algemeen heersende opvatting dat Ebru normen en waarden overschrijdt? Dan zal de wet aangepast moeten worden.